دانشگاه علوم پزشکي و خدمات بهداشتي درماني تهران
سیدرضا مجدزاده
نسخه چاپی

سیدرضا مجدزاده

درس مطالعه هاي كيفي

بسمه تعالي
روش هاي مطالعه كيفي

دكتر سحرناز نجات – دكتر سيدرضا مجدزاده


اين درس از سه قسمت شكل گرفته 1) سخنراني هايي در خصوص چگونگي انجام مطالعه كيفي، 2) كارهاي عملي كه در آن ها شركت كنندگان به توسعه مهارت ها در زمينه تهيه پروپوزال كيفي، گردآوري داده ها، تجزيه و تحليل و تفسير مطالعه هاي كيفي مي پردازند و 3) سمينارهاي كوتاه كه در آن ها نمونه هاي مقالات مطالعه كيفي در بحث اخلاق پزشكي به بحث گذاشته مي شود.

هدف دوره اين است كه شركت كننده بتواند:

  • مشخص كند كه چه نوع مطالعه كيفي در چه شرايطي بايد انجام داد،
  • تفاوت پارادايم مطالعه كيفي را از كمي شرح دهد،
  • در خصوص كيفيت يك مطالعه كيفي اظهار نظر كند،
  • پروپوزال يك مطالعه كيفي را تهيه نمايد،
  • تجزيه و تحليل و تفسير مطالعه كيفي را بدرستي انجام دهد.

تكاليف

گزارش نخست: مشاهده (4 الي 6 صفحه)، 2 نمره.

يك مكان عمومي را براي مشاهده ميداني خود انتخاب كنيد. يك دفترچه يادداشت داشته باشيد و در آن جا به مدت حداقل يك ساعت و حداكثر دو ساعت بمانيد. چه مي بينيد، چه مي شنويد، چه بويي استشمام مي شود و چه حس مي كنيد؟ مردم چه مي گويند و چه كار مي كنند؟ چگونه با يكديگر و با شما تعامل مي كنند؟ محيط چگونه به نظر مي رسد؟
همه جزييات (حتي نكات خيلي كوچك) آن چه پيرامون شما روي داده را بنويسيد. پس از بازگشت بلافاصله برداشت هاي خود را از مشاهده ميداني تكميل نماييد. اين بازديد چه تاثيري بر شما گذاشته است؟ فكر مي كنيد چه احساسي را در شما برانگيخته است؟ بعنوان يك محقق، چه سوالاتي براي شما با اين مشاهده ايجاد شد؟ اگر بخواهيد بر اساس اين مشاهده، مطالعه اي كيفي طراحي كنيد، موضوع و سوال تحقيق شما چه خواهد بود؟

گزارش دوم: بردداشت فردي (4 الي 6 صفحه)، 2 نمره.

تصور بكنيد كه تحت مطالعه كيفي قرار داريد. هر زماني كه از زندگي فردي خود تمايل داريد را انتخاب نماييد. اين مقطع و يا دوره هر زماني مي تواند باشد كه مورد توجه يك محقق است (طفوليت، نوجواني، برزگسالي، واقعه خاص در زندگي، ...). برداشت هايي كه ممكن است اين محقق از شما و محيط پيرامون شما داشته باشد را بنويسيد. چه سوالاتي ممكن است به ذهن برسد؟ چه نتايجي ممكن است به دست بيايند؟ بالاخره، اين تجربه چگونه حس مي شود؟ به عبارت ديگر، احساسات فردي (مانند ترس، لذت، غرور، عصبانيت و ...) در نظر بگيريد.
چرا اين موضوع را به صورت كيفي در نظر گرفته ايد و چرا آن را كمي انجام نمي ودهيد؟ به نظر شما، اين مطالعه (كه البته مي تواند در نمونه هاي ديگر تكرار شود) چه نام دارد؟ چرا؟
لازم به ذكر است كه اين تجربيات فردي چه در كلاس و چه خارج از آن به نام فرد مورد بحث قرار نخواهند گرفت و گزارش شما بدون ذكر نام نگهداري خواهد شد. براي همين نيز به شما توصيه مي كنيم كه از ذكر اطلاعات شخصي روي گزارش پرهيز كنيد.

گزارش سوم: مرور مقاله، (4 الي 6 صفحه)، مقاله نخست يك نمره كه در هر جلسه يكي از همكاران ارايه مي كنند. مقاله دوم يك نمره براي گزارش مقاله، يك نمره براي ارايه مقاله در كلاس.

دو مقاله كيفي انتخاب نماييد. توجه كنيد كه اين مقالات، مطالعه هاي كيفي اوليه باشند. مقصود اين است كه مقاله مروري و يا بحث در مورد روش شناسي نباشد بلكه محققين خود داده ها را گردآوري و تجزيه و تحليل كرده باشند. تقاضا ما اين است كه اين يكي از اين دو مقاله در حوزه اخلاق پزشكي باشند و در ديگري اهميت روش شناسي مطالعه است كه در جلسه نخست نوع روش شناسي (Phenomenology, Grounded theory, Ethnography and (Action research تقسيم مي گردد.

براي مقاله نخست خلاصه اي از برداشت خود را به صورت MS PowerPoint در آوريد براي ارايه در كلاس در مدت حداكثر 10 دقيقه آماده نماييد. در مقاله نخست هدف بيشتر معرفي كاربرد و جايگاه روش مطالعه در پاسخ به سوال تحقيق است. در جلسه نخست مشخص خواهد شد كه نوبت شما چه زماني است.
براي مقاله دوم گزارش خلاصه اي از هر مقاله شامل سوال پژوهش، روش، يافته ها و نتيجه گيري را ارايه نمايد. سپس بر اساس ابزارهاي نقد مقاله (مانند CASP)، اين مقاله ها را نقد نماييد. توجه كنيد كه قسمت نقد مقاله نبايد پر شدة ابزار باشد بلكه هدف اين است كه برداشت نهايي خود را ارايه نماييد.
پس خروجي كه براي اين بخش بايد براي ما بفرستيد شامل دو مقاله، دو گزارش در قالب فايل MS Word و دو ارايه MS PowerPoint مي باشد.

گزارش چهارم ارائه پروپزال كيفي (10 نمره: شامل 6 نمره گزارش كتبي و 4 نمره ارايه در كلاس).

قالبي تهيه شده است (پيوست) كه لازم است تمام قسمت هاي آن تكميل گردد. در طول ترم تا 2 بار مي توانيد مطالبي را كه تهيه كرده ايد با مدرسين دوره چك نماييد. لازم به ذكر است كه در قسمت بيان مسئله و بررسي متون پروپوزال ارائه حداقل 10 منبع ضروري است، بديهي است بر حسب نياز و براي نشان دادن بزرگي مسئله مي توانيد از تحقيقات كمي موجود نيز استفاده نماييد.
يك نمره درس نيز به مشاركت در كلاس باز مي گردد.

شيوه دسترسي:
پست الكترونيك مدرسين nejatsan@tums.ac.ir و rezamajd@tums.ac.ir مي باشد. لازم است كليه تكاليف در موقع مشخص شده به آدرس هر دو نفر ارسال گردند. توضيح اين كه در صورت رعايت نكردن زمان به ازاي هر روز تاخير 15 درصد از نمره مربوطه كسر مي گردد.
در صورت نياز به مذاكره حضوري، مي توانيد به صورت ارسال پيامك نياز به جلسه را اعلام فرماييد. حداكثر تا روز بعد با يكديگر ملاقات خواهيم داشت.