Tehran University of Medical Sciences
home | Farsi
Print

Hesam Hashemian

جراحی چشم با لیزر

پمفلت آموزشی

 

جراحی چشم با لیزر

 

بیمارستان چشم پزشکی فارابی

دکترحسام هاشمیان

 

 

كاربرد عمل ليزيك و لازك براي كم‌كردن يا از بين بردن دوربینی، نزديك‌بيني ، آستيگماتيسم و كنار گذاشتن عينك است، با اين تفاوت كه ليزيك در بيماران مبتلا به نزديك‌بيني بالا قابل انجام نيست.

در جراحي ليزيك، لايه‌اي از قرنيه بريده و برداشته مي‌شود و پس از آن كه زير آن تراشيده شد، لايه بار ديگر سر جاي خود قرار مي‌گيرد اما در لازك و PRK، سطحي‌ترين لايه قرنيه بدون برداشتن، تراش داده و درمان مي‌شود و بنابر اين عوارضي مانند جا‌به‌جايي لايه بريده شده قرنيه و... در لازك ايجاد نمي‌شود.ضخامت قرنيه بيمار در اين كه چشم پزشك جراحي لازك را براي بيمار تجويز كند حائز اهميت است به‌طوري‌كه اگر قرنيه بيمار زيادي نازك باشد، معمولا لازك به جاي ليزر پيشنهاد مي‌شود.شغل بيماران هم در اين انتخاب تاثير دارد و براي مثال بيماراني مانند بوكسورها كه معمولا به چشم شان ضربه مي‌خورد براي جراحي ليزيك مناسب نيستند و بهتر است لازک شوند.

سازمان دارو و غذا(FDA)لیزر اگزومر را برای تصحیح نزدیک بینی تا 12- دیوپتر با 4- دیوپتر آستیگمات ،و دوربینی از 1+ تا 6+ با 1 دیوپتر آستیگمات تأیید کرده است.(دیوپتر ،معیار سنجش عیب انکساری است.دیوپتر منفی به منزله نزدیک بینی و دیوپتر مثبت به منزله دور بینی است.)

تقريبا هركسي كه تحت عمل جراحي قرار ميگيرد ميخواهد بداند كه شانس بدست آوردن نتيجه رضايت بخش چقدر است. براي نزديك‏بيني كم و متوسط (تا 7- ديوپتر) در حدود 95% بيماران ديد بدون عينك 10/5 تا 10/6 يا بيشتر را به دست مي‏آوردند و 85% شانس ديد بدون عينك 10/8 تا 10/9 يا بهتر را دارند. اين بدان معناست كه وابستگي افراد به ميزان بسيار زيادي به عينك كم شده اما ممكن است براي انجام كارهاي دقيق‏تر چشمي مانند رانندگي، به ویژه در شب به يك عينك با شماره كم نياز داشته باشند.

براي نزديك‏بيني بالا (بالاي 7- ديوپتر) در حدود 85% بيماران ديد بدون عينك10/5 تا 10/6 يا بهتر و 70% ديد بدون عينك 10/8 تا 10/9 يا بهتر بدست مي‏ آورند.

سازمان دارو و غذا(FDA) با همکاری انجمن چشم پزشکی آمریکا ،موارد زیر را برای ليزيك مناسب می داند:

» باید حداقل 18 ساله باشید(برای برخی لیزرها 21)،زیرا دید افراد زیر 18 سال معمولاًتغییر می کند.

» برای بیماران مبتلا به پیر چشمی، ليزيك تصحیح کنندۀ عیب انکساری نیست زیرا یک چشم هر دو فاصله دور و نزدیک را می بیند.

فمتو ليزيك (Femtolasik)

این جراحی نسبتاً جدید میباشد و نوعی عمل لیزیک است که برش آن با کمک لیزر فمتوسکند داده میشود. لايه برداشته شده توسط فمتو ليزيك نازك بوده وامكان اين وجود دارد كه بتوان لايه اي به ضخامت 90 ميكرون از روي قرنيه برداشت و عوارض احتمالي فمتوليزيك نسبت به ليزيك كمتر است ولی باز هم امکان ایجاد قوز قرنیه در قرنیه های نازک بالاتر از عمل لازک است. .

در این عمل در مرحله اول ، آماده سازی و برداشتن یک لایه نازک از سطح قرنیه و در مرحله دوم اشعه لیزر روی قرنیه تابیده می شود.

 

اعمال زايوپتيك (Zyoptic) و Tissue Savingو رابطه آنها با PRK، ليزيك و ...

اين تكنيك ها مربوط به مرحله دوم عمل مي شوند . ما در مرحله اول از شيوه هاي PRK، ليزيك و يا فمتوليزيك استفاده كرده و قرنيه بيمار را براي عمل ليزر آماده مي كنيم . در مرحله انجام ليزر نيز ما داراي امكانات ويژه اي نظير زايوپتيك و Tissue Savingبوده تا بهترين حالت ممكن را در قرنيه ايجاده كرده و اصلاح بينايي و شماره چشم را به نحو مطلوب انجام دهيم .

 

 

» توصیه همیشگی چشم‌ پزشکان استفاده از عینک است

اما با این حال تعدادی از افرادی هستند که تمایلی به عینک ندارند و ترجیح می‌دهند بدون عینک زندگی کنند. برای این کار دو راهکار پیش روي این افراد است، یکی استفاده از ‌لنزتماسي و دیگری عمل لیزیک. لنزتماسي نزدیک به 90 سال پیش وارد بازار شده در حال حاضر به راحتی قابل دسترس و استفاده است و بسیاری از این افراد از این وسیله برای زندگی بدون عینک و تا حد زیادی زیبایی استفاده می‌کنند.

لنزهای چشمی اگر به درستی استفاده نشود احتمال زخم قرنیه، حساسیت و ناسازی چشم را افزایش می‌دهد و به همین علت بود که متخصصان به دنبال یک جایگزین دیگر بودند و عمل‌های جراحی مورد مطالعه قرار گرفت.

خطر عمل لیزیک نسبت به لنزهایی که استفاده می‌شود بسیار کمتر است، چرا که استفاده از لنز همواره چشم را در معرض خطر قرار می‌دهد، اما در عمل لیزیک تنها در هنگام عمل و روز‌های بعد از آن احتمال خطر وجود دارد. البته باید توجه داشت که عمل لیزیک هم شرایط خاص خودش را دارد به طور مثال شماره چشم فرد باید ثابت شده باشد و براساس نیاز‌های افراد استفاده می‌شود.

هزينه عمل ليزيک در ايران در مقايسه با تمام کشورهاي دنيا و حتي بنگلادش بسيار پايين است. در صورتي که دستگاه هايي که در ايران است از نظر فناوري در مقايسه با کشورهاي اروپايي نيز از برتري خاصي برخوردار است.

 

معيارهاي اعمال جراحی لیزری

معيارهاي عمل لیزیک و ليزر (PRK) و لازک عبارتند از:

» حداقل سن ۱۸ سال و حد اکثر تا زمانی که فرد آب مروارید نداشته باشد.

» عدم تغيير قابل توجه نمره عينك در يكسال گذشته یعنی حداکثر بیش از ۵/. دیوپتر تغییر نکرده باشد.

» ضخامت کافی قرنیه

» نزديک بيني ۱- تا ۱۰- ديوپتر

» آستيگماتيسم ۵/۰ تا ۶ دیوپتر

» دور بینی حداکثر تا ۶+ دیوپتر

» عدم وجود كواتوكونوس (قوزقرنيه) و یا نامنظمی در سطح قرنیه

» عدم وجود بيماريهاي عمومي نظیر انواع روماتیسمِ، دیابت پیشرفته و نقص ایمنی

» عدم حاملگی و شیردهی

» عدم وجود بيماريهاي چشمي مثل گلوكوم (آب سياه) ، آب مروارید، خشکی متوسط تا شدید چشم و بیماری تبخال چشمی،

» گشاد نشدن بیش از حد معمول مردمک چشم در تاریکی

» داشتن توقعات واقعي از قابليت و توانايي‏هاي عمل جراحي ليزر (PRK) يا ليزيك در تصحيح ديد.

اگر از لنز تماسی نرم (soft contact lenses) استفاده می کنید، حداقل از یک هفته قبل استفاده از لنزتان را متوقف کنید.

اگر از لنز تماسی سخت (rigid gas-permeable contact lenses) استفاده می کنید، حداقل از ۳ تا ۴ هفته قبل استفاده از لنزتان را متوقف کنید.

در صورتی که شک داشته باشیم که پس از برداشتن لنز تماسی هنوز تغییرات قرنیه ناشی از لنز به وضعیت طبیعی برنگشته است، اندازه گیری عیب انکسار (تعیین نمره عینک) تا زمان ثابت شدن عیب انکسار با فواصل یک تا چند هفته یکبار تکرار می شود و سپس آزمایشات قبل از عمل انجام می شود.

 

معاینه کامل چشم پزشکی شامل: معاینه با اسلیت لامپ، اندازه گیری فشار چشم ها، بررسی حرکات کره چشم و بررسی قسمت های خلفی چشم یعنی عصب و پرده شبکیه (پس از ریختن قطره گشاد کننده مردمک) و ارزیابی دقیق عیب انکسار (نمره عینک) و میزان بینائی انجام می شود.

عکس های رنگی خاصی به نام توپوگرافی و پاکی متری و یا ارب اسکن برای ارزیابی قرنیه از نظر اندازه گیری ضخامت قرنیه و عدم وجود قوز قرنیه و آستیگماتیسم نامنظم و بررسی جزئیات نقشه اپتیکی سطح قرنیه انجام می شود.پس از کسب اطلاعات کافی و آگاهی از توانایی ها و محدودیت های عمل و با انتظارات واقعی تصمیم به عمل بگیرید.

مراقبتهای قبل از عمل

روز قبل از عمل استحمام کنید و لبه پلک ها را با شامپو بچه رقیق شده بخوبی شستشو دهید.روز عمل به هیچ وجه از عطر، ادکلن و سایر مواد معطر استفاده نکنید(دستگاه لیزر نسبت به بو حساس است) و از آرایش لبه پلکها جدا اجتناب کنید.

جراحی سرپایی است و 10 تا 15 دقیقه برای هر چشم وقت می برد.

اکثر بیمارانی که منتظر عمل جراحی هستند ممکن است که دررزو عمل دچار اضطراب شوند و نگران نتیجه عمل خود باشند اغلباین مواقع این اضطراب با درجاتی از اشتیاق و انتظار همراه می باشد.بدانید که پزشکی که به وی اعتماد کرده اید از تجربه کافی برخوردار بوده و حداکثر تلاش خود را برای رسیدن به بهترین نتیجه به کار خواهد برد بنابرایان نگران نباشید تا بتوانید دستورات جراح را خصوصا" حین عمل جراحی به خوبی اجرا نمایید

قبل از شروع عمل قطره بي حسي در چشم ريخته مي شود شما در طی عمل درد زیادی نخواهید داشت. پلك ها با محلول بتادين ضد عفوني مي شود. سپس شما در اطاق ليزر روي تخت به پشت دراز مي كشيد و مجددا قطره بي حسي در چشمتان ريخته مي شود. و توسط يك وسيله مخصوصی پلك ها از هم باز نگه داشته مي شود و میکروسکوپ اتاق عمل روبروی صورت شما قرار می گیرد.در داخل میکروسکوپ نور قرمز رنگ کوچکی وجود دارد که ابتدا ثابت است است و در حین انجام لیزر چشمک زن می شود. برای افزایش دقت اصلاح باید مرتبا (بخصوص زمانی که صدای جرجر ناشی از لیزر را می شنوید) به این نور خیره شوید.

خطرات بعد از عمل :

درمان بیش از حد یا کمتر از معمول ممکن است رخ دهد(اصلاح بيش از حد عيب انكساري :منفي شدن شمارة مثبت و يا مثبت شدن شمارة منفي) ،که در این صورت به جراحی دیگر ، لنز تماسی یا عینک نیاز باشد.ساير عوارض كه در زير آمده است و بسیاری از آنها با گذشت زمان برطرف میشود.

» خیرگی واذیت ناشی از نور(glare

» دیدن هاله یا پخش نور چراغ ها در شب (halos or starburst)

» عفونت قرنیه: خوشتختانه عوارض تهدید کننده بینائی نظیر عفونت فوق العاده نادر است.

» عینک مطالعه ممکن است همچنان بعد از عمل لازم باشد.

» برخی بیماران گرچه ممکن است بعد از عمل ليزيك نسبت به قبل از آن بدون عینک بهتر باشند ،ولی ممکن است برای دید خوب همچنان به عینک نیاز داشته باشند.

» اختلالاتی بصورت کاهش دقت تمایز ،و حتی با دید 10/10 اشیاء ممکن است تار یا قهوه ای بنظر برسند.

» حساسیت به نور.

» خشکی.

» خراشیدگی.

» نزدیک بینی در شب: چون در اين عمل فقط بخش مركزي قرنيه تغيير شكل پيدا مي‏كند، در هنگام باز شدن مردمك در شب نور از محيط قرنيه كه تغيير شكلي پيدا نكرده است، وارد چشم مي‏شود و ايجاد نزديك‏بيني مي‏كند. حتي اگر در روز ديد عالي وجود داشته باشد، در شب ممكن است براي ديد كامل احتياج به عينك مختصري باشد.

و اما مهمترين عوارض ليزيك عوارضي هستند كه باعث كاهش بينائي يك يا دو چشم شده و اين كاهش بينائي با عينك قابل اصلاح نخواهد بود. علل كاهش بينائي در اين بيماران عمدتاً نامنظمي و يا كدورت قرنيه مي‌باشد. از علل نامنظمي قرنيه ايجاد كراتوكونوس و يا قوز قرنيه بعد از عمل ميباشد که در لیزیک و فمتولیزیک شایعتر از لازک و prkاست. و اما كدورت قرنيه در اثر التهاب پس از عم و يا عفونت عارض ميشود. خوشبختانه عوارض فوق بسيار نادر بوده و تا حدود بيش از 90 درصد قابل پيشگيري هستند. ولي در صورت بروز، درمان آنها اگرچه ممكن است ولي كمي دشوار بوده و نياز به اقدامات درماني و اعمال بعدي خواهد داشت. اگرچه بسياري از عوارض فوق را ميتوان با اقدامات پيشگيرانه كاهش داد ولي با اينحال بندرت ممكن است اتفاق بيفتند. در يك مطالعه كه روي تعداد زيادي از بيماران انجام داديم، شانس كاهش بينائي بيمار در اثر عوارض فوق حدود يك در هزار بوده است. لذا با توجه به اين آمار ميتوان نتيجه گرفت كه عمل ليزيك نسبت به ساير اعمال جراحي از اطمينان بالائي برخوردار است.

 

مراقبتهای بعد از عمل

پس از عمل لازک چشم شما تا 2 الی 3 روز سوزش، درد و احساس جسم خارجی را تجربه خواهد کرد و بخصوص شب اول ممکن است درد شدیدی داشته باشید که لازم است مسکن بیشتر نیار داشته باشید اما نگران نشوید برای تحمل این درد استراحت در اتاق نیمه تاریک و استفاده از کمپرس یخ و حولهیا دستمال خشکیکه در یخچال گذاشته اید کمک کننده خواهد بود.
در روز های اول پس از عمل چشم خود را نمالید .برای ریختن قطره های چشمی فقط پلک پایین را به پایین کشیده و قطره را به داخل چشم بچکانید. هرگز به پلک بالایی خود دست نزنید.

سعی کنید به چشم خود فشار نیاورید در هفته هیا اول پس از عمل تغییرات دیدی ( دید شما گاهی تار و گاهی شفاف است) سوزش مختصرو گاهی سر درد طبیعی است اما چنانچه درد و تاری دید شدید و پیش رونده و یا حالتی مثل لحظات اولیه پس از عمل جراحی داشتید حتما" مراجعه کنید. رانندگی پس از چند روز بلا مانع است.
قرصهای استامینافون کدئین را می توانید در صورت وجود درد هر 4 ساعتمصرف کنید.

» قطره های چشمی را طبق دستور پزشک استفاده کنید.

» کار های چشمی مثل رانندگی، تلویزیون، مطالعه و ….. تا جائیکه میزان بینائی شما کافی باشد و خسته نشوید، مانعی ندارد. چند هفته اول، بیرون از منزل از عینک آفتابی استفاده کنید.

» مراقب باشید که طی ماه اول چشمتان را مالش ندهید .

» حد اقل طی دو هفته اول پس از عمل، از آرایش لبه پلک ها و اطراف چشم اجتناب کنید.

» دو تا سه هفته پس از عمل استخر نروید و پس از آن نیز از عینک شنا استفاده کنید. حداقل تا سه ماه پس از عمل شیرجه نزنید.

» خشکی چشم بعد از عمل لیزیک حداقل بصورت گذرا شایع است.

 

دورۀ نقاهت

ممکن است 3-6 ماه پس از جراحی طول بکشد تا دید به حالت پایدار برسد.

» اگر فاصله دید شما با ليزيك تصحیح شود،احتمال دارد حوالی سن 45 برای خواندن به عینک نیاز داشته باشید.

 

پرسش و پاسخ

 

كلاً چند نوع جراحي با ليزر بر روي چشم انجام ميشود؟

- جراحي هاي متعددي روي قرنيه انجام ميشود. اين جراحيها ممكن است سطحي باشند يا عمقي. ليزر(prk) و لازك(lasek) از عمل هاي سطحي قرنيه هستند. در اين حالت لايه سطحي قرنيه با ليزر خراش يافته، سپس ترميم مي شود. در حالي كه ليزيك(lasik) از عمل هاي عمقي تر محسوب ميشود، چون يك لايه از قرنيه برداشته ميشود قسمت زيرين آن ليزر ميشود و دوباره اين لايه روي چشم برگردانده ميشود. جراحيهاي سطحي عوارض محدودتري دارد; اما در ليزيك جراحي عمقيتر است و عوارض آن هم وسيعتر است.

 

 پس كلاً ليزيك پر خطر است؟

- بله، به همين خاطر، در حال حاضر بيشتر گرايش به سمت انجام جراحي هاي سطحي است تا ليزيك كه يكي جراحي عمقي است و عوارض وسيعي دارد. هر چند اين جراحيهاي سطحي هم عوارض خاص خود را دارند، همه اين عوارض، در مجموع تنها در كمتر از يك درصد موارد ايجاد ميشود و نبايد در افرادي كه قرار است جراحي شوند از اين نظر نگراني زيادي وجود داشته باشد.

در جراحيهاي سطحي به دنبال جراحي، يك لنز تماسي براي بيمار گذاشته ميشود و بعد از 4 روز لايه سطحي كه خراش يافته، ترميم ميشود سپس لنز را بر ميداريم و بيمار بهبود مييابد. اما عارضه اي كه در جراحيهاي ليزيك و عمقي وجود دارد، اين است كه بعد از انجام ليزر در بافتهاي عمقي، بايد لايه اي را كه براشته ايم، سرجاي اول برگردانيم. قبل از اين كار معمولاً شست و شو را انجام ميدهيم. اگر اين شست و شو خوب انجام نشود، يك سري سلولهاي زائد كه در حين عمل از بين رفته اند باقي ميمانند و مشكلات زيادي ايجاد ميكنند. از عوارض ديگر آن است كه لايه برداشته شده سرجاي اصلي خود قرار نگيرد و در آن چروك ايجاد شود. از عوارض ديگر ضمن عمل هم بروز عفونت است.

طبق مطالعاتي كه انجام شده، مثلاً طبق عارضه اي مانند عفونت در يك نفر از هر 3 هزار نفر ايجاد ميشود.

 بيمار بايد از قبل بداند كه ممكن است ديد چشم او كاملاً طبيعي نشود و باز هم كمي ضعف چشم باقي بماند. به هر حال ميزان نيازمندي به عينك و ضعف چشم به طور چشمگير و قابل توجهي بهبود پيدا ميكند. به طور كلي عوارض حين عمل در جراحيهاي عمقي و ليزيك خطرناكتر است، اما خوشبختانه اين عوارض با توجه به تکنولوژیهای جدید مثل فمتولیزیک کم شده اند، هرچند هنوز وجود دارند.

- توقع بيمار متناسب با آن چيزي باشد كه بعد از جراحي بدست ميآورد. اگر بيمار توقع دست نيافتني از اين نوع جراحيها داشته باشد، بهتر است اصلاً كانديد عمل نشود. شماره چشم بيمار بايد ثابت باشد، يعني در 6 ماه اخير شماره چشم بيمار بيشتر از 5/0 نمره تغيير نكرده باشد.

- بهتر است، بيمار بالاي 18 سال داشته باشد، اما گاهي بيماران حتي در سنين بالاتر از 18 سال، شماره چشمشان ثابت نشده است.

معني اين حرف آن نيست كه اينها را اصلاً نميتوان جراحي كرد، اما بايد به بيمار گوشزد كنيم چون شماره چشم او ثابت نشده بعد از چند سال ممكن است شماره چشم او چند شماره بالا رود و اين جراحي از افزايش شماره چشم جلوگيري نميكند. معمولاً همين بيماران شكايت ميكنند كه چند سال بعد از انجام ليزر بيماريشان عود كرده است در حالي كه اگر بيماري بخواهد عود كند همان 6 ماه اول شماره چشم برميگردد و اگر چندين سال بعد شماره چشم بيمار زياد شود به خاطر اين است كه هنگام جراحي هنوز شماره چشم او ثابت نبوده است.اگر شماره چشم بيمار 6 و اين شماره رو به افزايش است، ليزر اين شماره 6 را اصلاح ميكند، اما چون هنوز شماره ثابت نشده ممكن است بعد از چند سال شماره چشم بيمار به 2 يا 3 برسد و از افزايش آن جلوگيري نميكند.

عامل مهم ديگر ضخامت قرنيه است. ما اجازه نداريم هر چه دلمان ميخواهد قرنيه را تراش دهيم و ضخامتي از قرنيه بايد حفظ شود. بنابراين هر شماره اي را هم نميتوان ليزر كرد و پزشك بايد بداند كه آيا ميتواند ميزان لازم از ضخامت قرنيه را حفظ كند يا خير.

 

آيا سن بالا محدوديتي براي انجام اينجراحي هست؟

- خير، در هر سني ميتوان اين جراحي را انجام داد، اما پزشكان معمولاً ملاحظات خاصي را در سنين بالا در نظر ميگيرند.

 

چرا تمایل به انجام عمل لیزیک(LASIK ) روز به روز کمتر و در مقابل بعضی از چشم پزشکان انجام عمل لیزر پی آر کی(PRK ) و

عمل لازک(LASEK ) را آلترناتیو بهتری می دانند؟

اگر نگاهی به تاریخچه عمل لیزیک(LASIK ) و لیزر(PRK ) بیندازیم درمی یابیم که در اوایل دهه نود میلادی ابتدا عمل لیزر(PRK ) به دنیای چشم پزشکی معرفی گشت وبعلت نامطلوب بودن نتایج اولیه این عمل در شماره های بالا (نزدیک بینی عمدتا بالای ۶- دیوپتر)، عمل لیزیک(LASIK ) به سرعت جانشین آن گردید. همانطورکه ممکن است اطلاع داشته باشید، در عمل لیزر(PRK ) تراش قرنیه از سطح صورت می گیرد و معمولا ۳تا ۵روز طول می کشد تا سطح چشم ترمیم گردد و در این مدت علاوه بر درد و ناراحتی، بینایی نیز با تاخیر بیشتری بر می گردد. اما نحوه عمل جراحی در لیزیک بدین شکل است که ابتدا یک لایه(Flap ) به ضخامت حدود ۱۶۰میکرون (هزارم میلیمتر) ایجاد می گردد و سپس متناسب با شماره چشم، عمق قرنیه با لیزر تراشیده و در انتها لایه به جای اولیه خود برگردانده می شود. در عین اینکه عمل لیزیک نسبت به لیزر پیچیده تر بنظر میرسد ولی کاهش چشمگیر میزان و مدت درد پس از عمل به همراه برگشت سریع بینایی، و همچنین امکان کاربرد آن در شماره های بالاتر، این عمل را به یکی از موفقترین و شایعترین نوع عمل در طی ده سال گذشته تبدیل نموده است. ناگفته نماند که هنوز هم مقبولیت عمل لیزیک در بین هم چشم پزشکان و هم بیماران بسیار بالاست.

در طی دهه گذشته با انجام میلیونها عمل لیزیک در سراسر دنیا و گزارشهایی از عوارض بسیار نادر اما در عین حال بسیار جدی عمل لیزیک، سبب گشت که عمل لیزر(PRK ) وشق های جدیدتر آن یعنی عمل لازک(LASEK ) و اپیلیزیک(Epi-LASIK ) مجددا مورد توجه و بازنگری قرار گیرد. یکی از عوارض بسیارجدی عمل لیزیک؛ ایجاد آستیگماتیسم نامنظم و پیشرونده ای بنام کراتکتازی(Keratectasia ) است که پس از یک یا چند سال از عمل لیزیک ممکن است حادث گردد.

ترس از وقوع این عارضه سبب گشته که امروزه قبل از عمل؛ بیماران بیشتر مورد معاینه و تستهای متعددی مانند توپوگرافی قرنیه، اورب اسکن، و اندازه گیری ضخامت قرنیه قرار بگیرند. در صورت کافی نبودن ضخامت قرنیه یا وجود نامنظمی های سطح قرنیه، دیگر عمل لیزیک علی رغم همه مزایایش به بیمار پیشنهاد نخواهد شد و بسته به مورد، تلاش پزشک یا بر این قرار خواهد گرفت که بیمار را از عمل منصرف کند یا به وی پیشنهاد اعمال جراحی متفاوتی مانند عمل لیزر(PRK ) یا لازک(LASEK )، و یا جایگذاری لنزهای داخل چشمی را بدهد.

عارضه دیگری که حتی تا سالها بعد از عمل لیزیک می تواند حادث گردد، جابجایی لایه(Flap ) دراثر ضربه یا تصادفات شدید می باشد. چرا که این لایه ایجاد شده در عمل لیزیک هیچگاه نمی تواند استحکام قبلی خود را حتی بعد از سالهای سال باز یابد. با این استدلال برای افرادی که بطور معمول در معرض ضربه و ترومای بیشتری هستند مانند پرسنل نظامی و انتظامی و همچنین ورزشکاران رشته های رزمی، عمل لیزیک ممکن است انتخاب مناسبی نباشد و انجام عمل لیزر(PRK ) یا لازک(LASEK ) تصمیم منطقی تری باشد.

از طرف دیگر امروزه پس از گذشت حدود یک دهه استفاده از لیزر اگزایمر وبا پیشرفت کیفیت ماشینهای لیزر، استفاده از داروی میتومایسین در ضمن عمل، مصرف ویتامینC بعد از عمل، و اجتناب از نور ماوراء بنفش در هفته های نخست بعد از عمل سبب گشته که نتایج عمل لیزر(PRK ) یا لازک(LASEK ) با عمل لیزیک برابری نماید. کما اینکه با عمل لیزر یا لازک تمامی عوارضی که مربوط به ایجاد لایه می باشد خودبخود حذف گشته، در ۱۶۰میکرون ضخامت قرنیه صرفه جویی شده و بنابراین استحکام قرنیه کمتر دست خورده ، مقاومت چشم درمقابل ضربه و حوادث با چشم طبیعی تفاوت نخواهد کرد. از همه اینها گذشته انجام عمل لیزر یا لازک در قرنیه های با ضخامت کم یا با نامنظمی های مختصر ریسک بسیار کمتری برای ایجاد عارضه آستیگماتیسم نامنظم و پیشرونده(Keratectasia ) خواهد داشت.

 

آیا همان طور که شماره چشم افزایش پیدا می کند امکان کاهش خودبخودی شماره چشم هم وجود دارد؟

بطور معمول شماره های نزدیک بینی (شماره عینکهایی که با علامت منفی شروع می شوند و اجسام از ورای آن ریزتر دیده می شوند) در سنین رشد یعنی تا حدود ۲۰سالگی امکان بالا رفتن دارند و بعد از آن تقریبا ثابت خواهند ماند و انتظار اینکه کمتر شوند، عملا وجود نخواهد داشت مگر اینکه با عمل جراحی اصلاح گردند.

شماره عینکهای دوربینی ( شماره هایی که با علامت مثبت + شروع می شوند و اجسام از ورای آن درشتر دیده می شوند) معمولا در سنین رشد می توانند کاهش یابند و بعد از ۲۰سالگی تثبیت شده و تغییر فاحشی در آنها دیده نخواهد شد.

در چشمهایی که علاوه بر نزدیک بینی، آستیگماتیسم قابل توجه ای داشته باشند و یا شماره عینک آنها از نوع دوربینی باشد در صد افرادی که پس از عمل دید بدون عینک ۱۰/۱۰پیدا خواهند کرد، باز هم پایین تر خواهد بود.

 

آیا درست است که عمل لیزیک چشم را در مقابل ضربه ضعیف می کند؟

برای انجام عمل لیزیک، ابتدا یک لایه به ضخامت ۱۶۰میکرون ایجاد می شود و سپس قرنیه زیر این لایه با لیزر تراش داده می شود. این لایه در پایان عمل به جای اولیه برگردانده می شود و در طی چند روز بعد از عمل در جای خود مستحکم می گردد. اما باید بدانیم که این لایه ایجاد شده در عمل لیزیک هیچگاه نمی تواند استحکام قبلی خود را حتی بعد از سالهای سال باز یابد و دیده شده که در ضربه ها و تروماهای شدید به ناحیه چشم، این لایه می تواند کنده شده و یا جابجا گردد. بنابراین برای افرادی که بطور معمول در معرض ضربه و ترومای بیشتری هستند، مانند پرسنل نظامی و انتظامی و همچنین ورزشکاران رشته های رزمی، عمل لیزیک ممکن است انتخاب مناسبی نباشد و انجام عمل پی آرکی و یا لازک تصمیم منطقی تری باشد.

 

 آيا اعمال ليزر چشم تائيد شده اند و در كشورهاي پيشرفته نيز انجام مي شوند؟

اين اعمال در تمام كشورهاي دنيا انجام مي شوند و در كشورهاي پيشرفته نيز آمار اين اعمال بالا بوده و توسط مراجع ذيصلاح به تائيد رسيده اند.

 

 آيا اعمال ليزر باعث پيرچشمي مي‌شود؟

خير! پيرچشمي يك پديدة طبيعي است و در افراد سالم بالاي 40 سال ايجاد ميشود. البته افرادي كه نزديك‌بين هستند بسته به ميزان نزديك‌بيني، ديرتر دچار پيرچشمي مي شوند. در حقيقت افراد نزديك‌بين كه در سن پيرچشمي هستند با برداشتن عينك ميتوانند مطالعه كنند. ولي پس از اصلاح نزديك‌بيني چون چشم آنها بحالت طبيعي برميگردد قاعدتاً‌ در سنين بالا مانند همة افراد سالم دچار پيرچشمي مي شوند.

 

 در آينده اگر چشم من دچار آب مرواريد شود آيا براي عمل آن مشكلي ايجاد خواهد شد؟

عمل آب مرواريد در افرادي كه ليزر شده اند تفاوتي با افراد معمولي ندارند . تنها در اندازه گيري شماره لنز داخل چشمي ممكن است مشكلاتي وجود داشته باشد كه امروزه با فرمولها و راههاي دقيقي كه وجود دارد اين مسئله تا حد زيادي حل شده است.

 

آيا اين اعمال در موقع آبستني و شيردهي قابل انجام هستند؟

براي انجام اين اعمال در اين شرايط يك ممنوعيت نسبي وجود دارد ولي اين ممنوعيت مطلق نبوده و در صورتي كه شماره چشم شما در اين شرايط نسبت به قبل تغييري نكرده باشد ممكن است بتوانيد عمل شويد. تصميم گيري در اين مورد بستگي به نظر پزشك معالج شما و نيز خود شما دارد . بهتر است اين موضوع بين شما و پزشك معالج به خوبي مورد بررسي قرار گيرد . قبل از عمل موضوع شيردهي و آبستني خود را حتما" به كادر پزشكي اطلاع دهيد.

 

 آيا پس از عمل ميتوانم زايمان طبيعي انجام دهم ؟

در هيچ مرجعي ، منعي براي زايمان طبيعي ذكر نشده است و به نظر ما نيز هيچگونه منعي براي آن وجود ندارد . بايستي بدانيد اگر شماره چشم شما بالا بوده است ، شبكيه شما نازك بوده و در معرض آسيب شبكيه هستيد. به خصوص ضربه هاي چشم و فشارهاي مستقيم روي چشم اين عارضه را تشديد مي كنند ولي نقش زايمان طبيعي در بروز اين عوارض به اثبات نرسيده است.

 

 آيا عمل دردناك است؟

خير! به كمك قطره‌هاي بيحس كننده كه قبل از عمل در چشم شما ريخته مي شود عمل جراحي كاملاً بدون درد بوده و پس از عمل نيز مختصر آبريزش و سوزش ايجاد مي شود كه در ظرف چند ساعت بهبود مي‌يابد. البته گاهي افراد پس از عمل احساس درد بيشتري مي كنند و نياز به مسكن خواهند داشت. زمان عمل بسيار كوتاه است ، لذا در اين مورد هيچگونه نگراني نداشته باشيد و استرس به خود راه ندهيد.

 

 نتيجه نهايي عمل و نيز بينائي من چه موقع مشخص مي شود؟

در روزها و حتي هفته هاي پس از عمل چشم شما كمي تار است و حتي ممكن است داراي شماره اي باشد ولي به مرور ظرف چند هفته و چند ماه نتيجه نهايي حاصل مي شود.

 

آیا این عمل تحت پوشش بیمه قرار می گیرد.

لازم به ذكر است تنها بيمه هاي مكمل نظير بيمه دانا ، بيمه آتيه سازان ، بيمه كمك رسان و بيمه ايران هزينه اعمال ليزيك را تقبل مي نمايند و بيمه هاي معمولي نظير بيمه خدمات درماني ، بيمه تامين اجتماعي ، بيمه نيروهاي مسلح (فقط نمره 4 دیوپتر به بالا) و البرز (فقط نمره 3 دیوپتر به بالا) و ... هزينه اي بابت اعمال جراحي ليزيك پرداخت نمي نمايند ولي ساير اعمال جراحي چشم نظير عمل آب مرواريد و... با كليه بيمه هاي طرف قرارداد قابل انجام هستند.

 

آيا اعمال جراحي تصحيح ديد براي من مناسب است؟

ميزان عيب انكساري، شغل، فعاليتهاي ورزشي و تفريحي، سن و انتظار شخصي شماتعيين مي كند كه آيا شما كانديد مناسبي براي جراحي هستيد يا خير. شمابايستي انتظاري واقع‏گرايانه داشته باشيد و بدانيد كه جراحي هميشه نتيجهايده‏آل نخواهد داشت. تراشيدن يك قطعه پلاستيك يا شيشه بمنظور ساختن عينكيا كنتاكت لنز بسيار آسانتر و دقيقتر از شكل دادن يك بافت زنده مانندقرنيه است. در اغلب بيماران حدود 90% يا بيشتر احتمال بدست آوردن ديدطبيعي يا نزديك به طبيعي وجود دارد. اما انتظار ديد 10/10، خصوصا درشماره‏هاي بسيار بالا قابل تامين نمي‏باشد. ممكن است شما پس از عملنيازمند عينك نازكي در بعضي مواقع مانند رانندگي در شب باشيد. جراحي اصلاحعيوب انكساري از پير چشمي ( از دست دادن توانايي ديد كامل بدون عينكمطالعه در انجام كارهاي نزديك با افزايش سن) جلوگيري نمي‏كند. در صورتيكهسن شما بالاي 40 سال است و ديد دور شما پس از عمل كاملا اصلاح شده باشد،ممكن است براي كارهاي نزديك نياز به عينك مطالعه داشته باشيد. تمايل بهكاهش يا حذف وابستگي به عينك براي فعاليتهاي روزانه دليل مناسبي برايانجام اعمال جراحي انكساري است. آيا شما تمايل داريد كه وقتي صبح از خواببيدار مي شويد، بدون عينك عقربه ساعت را ببينيد، لباس بپوشيد، در خانه ومحل كار، فعاليت كنيد؟ آيا شما دوست داريد كه از ورزش بخصوص ورزشهاي آبيبدون استفاده از عينك و كنتاكت لنز لذت ببريد؟ آيا شما مايل هستيد كهبتوانيد از خود و خانواده‏تان در موارد اضطراري و اورژانس بدون وابستگي بهعينك يا كنتاكت لنز مراقبت كنيد؟ اين موارد اهداف منطقي و قابل دسترسي دراعمال جراحي انكساري هستند.

 

چگونه ممكن است اعمال جراحي انكساري براي شما مناسب نباشد؟

در صورتيكه شما همواره انتظار نتيجه ايده‏آل داشته باشيد.در هيچ جراحي اطمينان صد در صد براي نتيجه ايده‏آل وجود ندارد و نمي‏توان حصول هدف نهايي شما را تضمين كرد. د.چنانكه قبلا توضيح داده شد در جراحي انكساري تغيير شكلي در قسمت مركزيقرنيه داده مي‏شود. از لحاظ آناتوميك تغيير شكل كل قرنيه امكانپذير نيست،در نتيجه هنگامي كه مردمك شما در شب بصورت طبيعي بزرگ تر مي‏شود، ممكن استاز بخشي از قرنيه كه عمل روي آن تاثيري نداشته است (قسمت نزديك‏بين مشابه قبل از عمل) نگاه كرده و ديد شما مختصري نزديك‏بين ‏شده يا شايد هاله ‏اياطراف چراغ ها ببينيد. بنابراين ممكن است عينك نازكي براي يك رانندگي راحتدر شب احتياج داشته باشيد. چنانچه شما انتظار يك نتيجه فوري داشته باشيد:در اغلب موارد پس از ليزيك بهبودي ديد سريع و با ناراحتي كم يا بدونناراحتي است. اما در هر حال بهبود ديد ناگهاني نيست بخصوص در كسانيكه بيشاز 5 نمره نزديك بيني دارند، ممكن است 3 ماه و گاه بيشتر طول بكشد تا شكلقرنيه پس از عمل ثبات پيدا كند. بايد صبور باشيد و انتظار بهبودي ديد درعرض 3 ماه را بخصوص پس از عمل ليزر(PRK) داشته باشيد. در صورتيكه شماانتظار ديد بهتري پس از عمل نسبت به ديد فعليتان با عينك يا كنتاكت ‏لنزداريد.اگر نمره عينك يا لنز شما درست تجويز شده است، انتظار نداشته باشيدپس از عمل ديد بيشتري نسبت به بهترين ديد با مناسب‏ترين نمره عينك ياكنتاكت لنز بدست آيد، زيرا اين عمل تنها شماره عينك شما را از بين برده يابه حداقل مي رساند. جراحي انكساري براي كاهش سختي‏هاي استفاده از عينك ياكنتاكت‏لنز طراحي شده است. در صورتيكه بخواهيد بدون عينك باشيد بايستي بهديدي به شفافيت ديد با عينك فعلي خودتان رضايت دهيد. (پس از عمل عدم استفاده از عينك براي باقيمانده نمره عينك صدمه‏اي به چشم شما نمي‏زند)

 

آيا عمل ليزر و ليزيك براي انجام اعمال جراحي بعدي كه ممكن است براي چشم ضرورت يابد، مانعي ايجاد مي‏كند؟

خير. كليه اعمال جراحي چشم بعد از اينگونه عملهاي جراحي قابل انجام هستند.

 

آيا انجام اعمال جراحي ليزر و ليزيك در هنگام حاملگي مجاز مي‏باشد؟

در عمل جراحي ليزر(PRK) و ليزيك از ليزر اكسايمر استفاده مي‏كنند كه ايننوع اشعه هيچگونه اثرات سوء براي جنين در بر ندارد. همچنين داروهاياستفاده شده بعد از عمل اغلب مسكن‏هاي ساده مانند استامينوفن (كه در دورانحاملگي استفاده از آن مجاز است) و قطره‏هاي موضعي هستند كه چون جذب آنهابه داخل سيستم گردش خون بسيار اندك است، نمي‏تواند بر روي جنين تاثير منفيداشته باشد. بنابراين انجام عمل جراحي ليزر و ليزيك در زمان حاملگي مجازمي‏باشد. اما بايد توجه داشته باشيم كه بعلت تغييرات هورموني كه در بدنمادر در زمان حاملگي ايجاد مي‏شود مي‏تواند تاثيراتي بر روند ترميم پس ازعمل داشته باشد كه نتايج بعد از عمل را مختصري تحت تاثير خود قرار دهد. بنابراين بهتراست در حاملگي اين اعمال انجام نشود.

 

آيا مي توان بعد از عمل ليزر و ليزيك، از لنز تماسي رنگي و معمولي استفاده كرد؟

بلي، اما بهتر است كه استفاده از آن به 6-3 ماه بعد از عمل موكول شود.

 

چه موقع براي اصلاح عيب انكساري چشم از لنزهاي داخل چشمي استفاده مي‏شود؟

در مواقعي كه شماره چشم بسيار بالا مي‏باشد و امكان استفاده از عمل ليزيكنباشد. اينگونه چشم‏ها را مي‏توان كانديد عمل لنز داخل چشم نمود.

 

آيا در هر چشمي مي توان جهت اصلاح عيب انكساري از لنزهاي داخل چشمي استفاده نمود؟

لنزهاي داخل چشمي جهت اصلاح عيب انكساري هنگامي استفاده مي‏شود كه اعمالجراحي ساده‏تري مانند عمل ليزر و ليزيك يا كارگذاري رينگ هاي داخل قرنيهقابل انجام نباشد، چرا كه هم هزينه اين عمل بالاتر و هم نياز به يك عملجراحي چشم باز كه عموما به بيهوشي و بيمارستان نياز مي‏باشد را دارد.علاوه بر اين بعضي از چشمها بعلت بيماريهاي مختلف مانند آب مرواريد، آبسياه و چشمهاي با عمق اطاق قدامي كم، كانديد مناسب براي اينگونه عملهانمي‏باشند.

 

آيا پس از عمل ليزيك احتمال برگشت شماره چشم وجود دارد؟

برحسب شماره چشم در صد كمي از بيماران دچار برگشت شماره چشم( البته نه بهميزان قبل از عمل) مي شوند كه عمدتا" كمتر از 5% موارد را شامل مي شوند.چنانچه شماره چشم كم باشد 6 هفته تا 3 ماه بعد از عمل نتيجه ثابت خواهد شدو تغييري نخواهد كرد. اگر شماره چشم زياد باشد خصوصا" در شماره هاي بيش از8- ديوپتر اين زمان طولاني تر است و معمولا" 6 ماه تا يكسال طول مي كشد تاشماره چشم ثابت شود البته تعدادي از افراد نزديك بين هستند كه پيشرفتشماره چشم آنها هرگز متوقف نشده و سالانه 5/0 تا 1 شماره و بلكه بيشترافزايش مي يابد. لازم است بدانيم كه ليزر قادر نيست جلوي پيشرفت شماره چشمرا بگيرد و پس از عمل نيز ميزان نزديك بيني يا نمره عينك اين افراد هر چندسال تغيير خواهد كرد كه اين تغيير را نبايستي به حساب كاهش اثر ليزر و يابرگشت بيماري تلقي نمود.